Ayçiçek yağı fiyatları rekor tazeledi bakanlığa bağlı kuruluş 1 yıl önceki raporda bakın yazdı?

Ayçiçek yağı fiyatları aldı başını gitti. Rusya Ukrayna savaşıyla birlikte tırmanışa geçen ayçiçek yağı fiyatlarıyla ilgili uyarıyı 1 yıl önce Tarım ve Orman Bakanlığı’na emrindeki kuruluşun yaptığı ortaya çıktı.

Rusya Ukrayna savaşı mutfaktaki yangını alevlendirdi. Yağın tedarik edildiği bu iki ülkedeki savaş sebebiyle ayçiçek yağı karaborsaya düştü, 5 litrelik yağ fiyatları 300 liraya dayandı. 

Tarım ve Orman Bakanlığı Taktik Geliştirme Başkanlığı (TEPGE) göre Haziran 2021’de hazırlanan Gündöndü Raporu, fiilen Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından bir sene önce sektördeki çarpıcı tabloyu gözler önüne seriyor.

Odatv’nin derlediği habere kadar Bakanlığa alt bir kurumun hazırladığı raporda, dünyada ve Türkiye’deki ayçiçeği üretimine ilişkin veriler ve beklentilere yer veriliyor.

Türkiye ayçiçek yağında dünyanın en büyük ithalatçısı oldu
Ayçiçeği yağında dünyanın en büyük ithalatçısı olan Türkiye’nin üretimi tüketiminin fakat yarısını karşılayabiliyor. Kişi başına yıllık günebakan yağı tüketimi sıradan 40 litreyi bulurken yıllık tüketim yaklaşık 900 bin ton seviyesinde. Türkiye’de üretilen ayçiçeğinden elde edilen yağ miktarı 400-450 bin ton civarında.

İhtiyacın geri kalanını ithalatla yerine getirmek zorunda kalan Türkiye’nin azami ithalat yaptığı ülke ise Rusya ve Ukrayna. Türkiye’de ayçiçeği üreticisine mazot ve gübre dahil toplamda dekar başına 34 TL takviye veriliyor. Dekar başına verilen desteğin tutarı ile bugün bir litre ayçiçeği yağı dahi alınamazken, ithalatta yapılan gümrük indirimleri yerli üreticinin toprağa küsmesine neden oluyor.

Tüketilen yağın yarısı ithal
Türkiye’de gerek seri nüfus artışı ve gerekse birey başına büyüyen tüketim sonucu bitkisel yağ tüketiminde kesintisiz bir yükselme gözlendiği ve yağ üretiminin, tüketimi karşılayamadığı kaydedilen raporda, “bu nedenle giderek büyüyen yağ açığını karşılamak için ithalat yoluna gidilmektedir. 2019/2020 döneminde kişi başına tüketim 40 kg iken yeterlilik derecesi %60,1’dir. Türkiye’nin ithalat ve ihracat verilerine bakıldığında 2020 yılı ihracatı 2,5 bin ton, ithalatı ise 1,04 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 2021 yılı yılın birincil dört ayında günebakan ihracatı 118 bin ton, gündöndü ithalatı ise 853 bin tondur” bilgisine yer veriliyor.

Takvim tüketim 900 bin ton imal 450 ton civarında
Türkiye’deki gündöndü yağı tüketiminin yıllık yaklaşık 900 bin ton olduğu açıklanmış raporda, “Ama ülke mahsulünden elde edilen gündöndü yağı ise takvim az daha 400-450 bin ton olmaktadır. Ortaya çıkan bu açık ithalat ile karşılanmaya çalışılmaktadır. bu nedenle gündöndü, ülkemizin kayda değer ithal kalemlerinden biri olup, Türkiye dünyada en büyük ithalatçı ülke konumundadır” ifadelerine yer veriliyor.

Dünyanın en büyük gündöndü üreticisi Rusya ve Ukrayna 
2020/21 pazarlama yılında dünyada azami ayçiçeği tarımı yapılan ülkelerin Rusya, Ukrayna, AB, Arjantin ve Çin olarak sıralandığı raporda;  Rusya, Ukrayna ve AB ülkelerinin dünya günebakan üretiminin yüzde 72,9’unu gerçekleştirdiği kaydedilerek şu bilgilere yer veriliyor:

“2021/2022 pazarlama yılında dünya gündöndü üretiminde %10 oranında bir yükselme beklenirken, bir önceki pazarlama yılına tarafından Rusya’nın ayçiçeği üretiminde %9,3, Ukrayna’da ise %18,4 oranında büyüme olacağı öngörülmektedir. 2020/2021 pazarlama yılında, günebakan tohum ihracatında, AB %18,9 ile birincil sırada yer alırken, bir önceki sene %33,6’lık payla ilk sırada yer alan Rusya %18,1 ile ikinci sırada yer almaktadır.

Türkiye’deki günebakan ekim alanı yüzde 3 azaldı 
Türkiye’de 2020/2021 sezonunda ayçiçeği ekim alanı bir önceki sezona tarafından %3,2 oranında azalarak 728 bin hektar olmuştur.2020 yılında Türkiye yağlık günebakan ekim alanı 650 bin ha’dır. Tekirdağ (142 bin ha), Edirne (90 bin ha), Adana (60 bin ha), Kırklareli (77 bin ha) ve Konya (66 bin ha)yağlık gündöndü ekim alanının %67’sini oluşturmaktadır. Günebakan üretimi; Türkiye’de 2020/2021 sezonunda gündöndü üretim miktarı bir önceki sezona oranla %1,6oranında azalarak 2 milyon ton olmuştur. Bunun 1,9 milyon tonu yağlık olarak üretilmiştir. 2020 yılı yağlık günebakan üretiminde Tekirdağ (353 bin ton), Konya (278 bin ton), Adana (195 bin ton), Edirne (240 bin ton) ve Kırklareli (226 bin ton) birincil sıralarda yer almıştır. TÜİK verilerine kadar 2021 yılı ayçiçeği üretiminin bir önceki yıla tarafından %14,7 oranında artarak 2,4 milyon ton olacağı tahmin edilmektedir.”

Üreticiye dekar başına 34 TL yardım ödemesi yapılıyor
Türkiye’deki gündöndü üreticisine bahşedilen desteklere de değinilen raporda, “Çiftçi Tescil Sistemi’ne (ÇKS) dâhil olan çiftçilere 2020 yılı Fark Ödemesi Desteği Birim Miktarı 50 kr/kg, Mazot desteği 26TL/da ve Gübre desteği 8 TL/da edinmek üzere toplamda 34 TL/da, Organik tarım desteği; III. Kategori imal için; 30 TL/da olarak uygulanmaktadır. Patates siğili hastalığı görülen (Adana, Afyonkarahisar, Aksaray, Artvin, Ankara, Bursa; Gümüşhane, Iğdır, Kayseri, Niğde, Nevşehir, Ordu, Sivas ve Trabzon) alanlarda yağlık gündöndü, aspir, kanola ve soya üretimi yapan çiftçilere aldığı alternatif ödeme desteği 110 TL/da’dır. Diğer yanlamasına, Türkiye’de gündöndü tohumu ve çiğ yağ ithalatında gümrük vergisi ve gözetim fiyatı uygulamaları devam etmektedir. Türkiye’de yağlık günebakan uzun yıllardır üretimini teşvik etmek ve nebati yağ açığını giderebilmek amacıyla devlet desteklemesi kapsamındadır” bilgilerine yer veriliyor.

Salgın sebebiyle Rusya ve Ukrayna ihracatı kısıtladı 
COVID-19 pandemisi nedeniyle günebakan ihracatçı olan Rusya, Romanya, Ukrayna, Moldova gibi ülkelerin ihracat kısıtlamaları ve yasaklamaları uygulamaya başlamalarının büyük tehlike oluşturduğu görüşüne de yer bahşedilen raporda, ithalattaki gümrük indirimleri ve geleceğe karşın beklentiler ise şöyle özetleniyor: “Türkiye’de Ayçiçeği tohumu ithalatındaki %27 olan gümrük vergisi oranı yapılan mevzuat düzenlemesi ile 31 Mayıs 2020 tarihine değin %9, 01-30 Haziran 2020 tarihleri aralarında %13 olarak uygulanmıştır. 25 Kasım 2020 tarihli Devlete Ait Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ham gündöndü yağı ithalatında alınan %36 gümrük vergisi %3’e, ton başına alınan 280 Euro olan Toplu Ev Fonu ödemesi 60 Euro’ya düşürülmüştür. Yeni oranlar 1 Temmuz 2021 tarihine değin geçerli olacaktır.

2030’da ithalat 1 milyon tonu aşacak
2004-2015 yılları arası dalgalanmalar ve trend dikkate alınarak yapılan tahminlere tarafından; Türkiye’de 2030 yılında yağlık gündöndü üretim miktarının 2,3 milyon ton, ayçiçeği tüketim miktarının 3,6 milyon ton, günebakan ithalatının ise sıradan 1,1 milyon ton seviyesine yükseleceği varsayım edilmektedir. Aynı araştırmada, günebakan fiyatlarındaki 1 kuruşluk artışın günebakan üretimini ortalama 3.177 ton artırırken, prim ödemesindeki benzer artışın üretimi sıradan 31.771 ton artıracağı hesaplanmıştır. Dolayısıyla; günebakan üretimini destekleyici politikaların, genellikle gündöndü çiftçilerinin üretim maliyetlerini düşürerek daha etkin bir üretim yapılmasına da olasılık sağlayacağı varsayım edilmektedir.”

Yorum yapın

SMM Panel PDF Kitap indir